روزنوشته های زنی در جنگ و تبعید 2003-1991
چشمه
جنگ فقط در میدانهای نبرد اتفاق نمیافتد؛ در خانهها، خیابانها و زندگی روزمره مردمی نیز جریان دارد که ناگهان با کمبود، ترس و ناامنی روبهرو میشوند. «یادداشتهای بغداد» نوشته نها الراضی، روزنوشتههای زنی عراقی در فاصله سالهای ۱۹۹۱ تا ۲۰۰۳ است؛ روایتی شخصی و بیواسطه از زندگی در دوران جنگ، تحریم و تبعید که تصویری ملموس از رنجهای انسانی در دل تحولات سیاسی و تاریخی ارائه میدهد. این کتاب با ترجمه مریم مومنی و از سوی انتشارات چشمه منتشر شده است.
نها الراضی در این یادداشتها، زندگی در بغدادِ سالهای جنگ اول خلیج فارس و دوره پس از آن را ثبت میکند. شهر در محاصره است، دسترسی به مواد غذایی و نیازهای اولیه دشوار شده و صدای حملات هوایی، اضطراب و ناامنی را به بخشی از زندگی روزمره تبدیل کرده است. نویسنده بهجای تمرکز صرف بر آمار و رویدادهای سیاسی، از تجربههای نزدیک و جزئیات ملموس سخن میگوید؛ از وضعیت خانهها و خیابانها تا دشواری تهیه آب و غذا و تلاش برای ادامه زندگی در شرایطی که هر روز میتواند با روز قبل تفاوتی اساسی داشته باشد.
بااینحال، فضای کتاب تنها از ترس و محرومیت ساخته نشده است. در میان بحرانها، مردم همچنان دور هم جمع میشوند، غذا میخورند و شادیهای کوچک را جشن میگیرند. این لحظههای کوتاه نشان میدهند که زندگی حتی در سختترین شرایط نیز متوقف نمیشود و روابط انسانی میتوانند به پناهگاهی در برابر آشفتگیهای بیرونی تبدیل شوند. همین کنار هم قرار گرفتن رنج و لحظههای عادی زندگی، به روایت نها الراضی صداقتی تأثیرگذار میبخشد.
بخش دیگری از کتاب به تجربه تبعید اختصاص دارد. پس از جنگ، نویسنده میان شهرهایی چون بیروت، عمان، نیویورک، لندن، مکزیک و یمن رفتوآمد میکند و با دشواریهای زندگی دور از وطن روبهرو میشود. احساس بیگانگی، برخوردهای تحقیرآمیز و تجربه زیستن بهعنوان یک عراقی در کشورهای دیگر، ابعاد تازهای از پیامدهای جنگ را آشکار میکند؛ پیامدهایی که با پایان درگیریها از میان نمیروند و در زندگی فردی و اجتماعی انسانها ادامه پیدا میکنند.
«یادداشتهای بغداد» را میتوان هم سندی شخصی از یکی از دورههای پرتنش تاریخ معاصر عراق دانست و هم روایتی انسانی درباره تابآوری، خاطره و معنای زندگی در شرایط دشوار. این کتاب برای علاقهمندان به تاریخ معاصر خاورمیانه، خاطرات جنگ، ادبیات مستند و روایتهای واقعی از تجربه تبعید، اثری خواندنی و قابلتأمل است.
در آژانس کتاب، باور داریم انتخاب درست یک کتاب، میتواند آغاز مسیری ماندگار در یادگیری باشد. به همین دلیل، آثاری را معرفی میکنیم که شایستگی ماندن در کتابخانه و ذهن مخاطب را داشته باشند؛ کتابهایی که ماندگار میشوند.