چشمه
سینمای میشاییل هانکه تماشاگر را به تماشای منفعلانه دعوت نمیکند؛ بلکه او را در برابر تصاویری قرار میدهد که گاه آزاردهنده، مبهم و حتی تحملناپذیرند. در این سینما، سکوتها بهاندازه دیالوگها معنا دارند، نماهای خالی ذهن مخاطب را درگیر میکنند و خشونت همیشه در قالب حادثهای آشکار ظاهر نمیشود. سعید عقیقی در کتاب «سینمای آزار» با رویکردی تحلیلی به جهان این فیلمساز اتریشی میپردازد و شیوه روایت، ساختار بصری و دغدغههای فکری او را بررسی میکند. ویراست دوم کتاب از سوی انتشارات چشمه منتشر شده است.
هانکه از فیلمسازانی است که قواعد رایج سینمای سرگرمکننده را به چالش میکشد. او با استفاده از روایتهای کنترلشده، مکثهای طولانی، نماهای خالی و رفتارهایی که انگیزههایشان بهسادگی روشن نمیشود، تماشاگر را از جایگاه همیشگی خود خارج میکند. در آثار او، مخاطب اغلب با پرسشهایی روبهرو میشود که پاسخ صریحی ندارند و ناچار است درباره آنچه دیده و نقش خود در مواجهه با تصویرها تأمل کند.
کتاب عقیقی این ویژگیها را در پیوند با زمینههای تاریخی و اجتماعی شکلگیری سینمای هانکه بررسی میکند. تجربه فاشیسم، جنگهای قرن بیستم، سنتهای خانوادگی و فرهنگ اروپای مرکزی، از جمله زمینههایی هستند که در تحلیل جهان فیلمهای او اهمیت پیدا میکنند. همچنین تأملات فلسفی درباره قدرت، سلطه و محدودیتهای انسانی، در فهم ساختار و معنای آثار این فیلمساز نقش دارند.
ساختار کتاب بهگونهای تنظیم شده که ابتدا مخاطب را با ویژگیهای کلی دنیای هانکه آشنا میکند و سپس به سراغ بررسی آثار او میرود. در بخشهای مختلف، فیلمهای سینمایی و تلویزیونی او از منظر فرم، روایت و درونمایه تحلیل میشوند. آثاری مانند «هفتمین قاره»، «بنی»، «۷۱ قطعه از یک گاهشماری»، «قصر»، «بازیهای مفرح» و «کد ناشناخته» هرکدام فرصتی برای بررسی جنبهای از نگاه انتقادی هانکه به جامعه و رفتار انسان فراهم میکنند.
در این تحلیلها، موضوعاتی چون خشونت، مرگ، کنترل، درماندگی، سرگرمی و رابطه فرد با ساختارهای قدرت مورد توجه قرار میگیرند. اشاره به عناصر کافکایی در برخی آثار و بررسی شیوههای روایت مدرنیستی نیز نشان میدهد که سینمای هانکه را نمیتوان صرفاً با داستان و اتفاقات ظاهری فیلمها شناخت؛ فرم و نحوه مواجهه تماشاگر با اثر، بخش مهمی از معنای آن را میسازند.
«سینمای آزار» برای دانشجویان و علاقهمندان سینما، منتقدان و مخاطبانی که به تحلیل فیلم و شناخت سینمای مؤلف علاقه دارند، اثری قابلتوجه است. این کتاب کمک میکند فیلمهای میشاییل هانکه را فراتر از روایت داستانی آنها ببینیم و با لایههای اجتماعی، تاریخی و فلسفی سینمایش ارتباط برقرار کنیم.
در آژانس کتاب، باور داریم انتخاب درست یک کتاب، میتواند آغاز مسیری ماندگار در یادگیری باشد. به همین دلیل، آثاری را معرفی میکنیم که شایستگی ماندن در کتابخانه و ذهن مخاطب را داشته باشند؛ کتابهایی که ماندگار میشوند.